مبونا Mbuna
ساعت ۳:٠۸ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۱/٢۱  

با درود

نخستین بار به زبان فارسی

 

مبونا      Mbuna

 

    نوشته امروز به شرح یک واژه می پردازد . واژه ای که نامی کلی و عمومی برای گروهی از ماهیان پر طرفدار آکوآریومی است . دانستنش صرف نظر از اینکه خود سودمند است ، از نامگذاری بیهوده و عجیب و غریب ماهیان نیز جلوگیری می کند .

 

     

 

برخی از دوست داشتنی ترین گونه های ماهیان زینتی در دسته مبوناها جای          می گیرند و همان طور که پیش تر گفتم ، ماهی اوراتوس نیز یکی از آنهاست .

مبونا یا Mbuna واژه ای محلی است که به صورت    تلفظ می شود .

کلمه مبونا به معنی ماهی سنگ پسند یا سنگ زی (  Rock-dwelling ) می باشد .

ماهیان این گروه در مناطق دارای کناره و بستر سنگلاخی زیست می کنند و می توان آنها را معادل ماهیان جزایر مرجانی در آب شیرین دانست !

امروزه دست کم 12 جنس از مبونا ها شناخته شده اند و هر روز به تعداد آنها افزوده می شود . (برخی محققین 11 جنس را در گروه Mbuna جای می دهند .)

 

سیستماتیک مبونا  Mbuna systematic

 

    مبونا ها در راسته سوف ماهی شکلان  Perciformes و خانواده سیکلیده جای دارند .

در جدول زیر نام 12 جنسی که با نام عمومی مبوناها نامیده می شوند نوشته شده .

شرح گونه های این 12 جنس در حوصله این وبلاگ نیست ولی در کتابی که به زودی نوشتنش پایان می یابد و روانه بازار می شود  تک تک این گونه ها را توصیف و ویژگی های زیستی هر یک را شرح داده ام .

در تقسیم بندی رفتاری ، شماره 5 خوش اخلاق ترین و آرام ترین ماهیان و شماره 1 خشن ترین  آنها را نشان می دهد .

 

     

نام جنس

رژیم غذایی

رفتار

Cyahtochromis

گیاه خوار

3

Cynotilapia

همه چیز خوار

1 تا 4

Genyochromis

ماهی خوار

1

Gephyrochromis

گیاه خوار

2

Iodotropheus

همه چیز خوار

5

Labeotropheus

گیاه خوار

2

Labidochromis

همه چیز خوار

4

Maylandia

گیاه خوار

2

Melanochromis

گیاه خوار

2

Metriaclima

گیاه خوار

2

Petrotilapia

گیاه خوار

2

Pseudotropheus

گیاه خوار

2

 

   

 

ویژگی ها

 

درازای بزرگ ترین گونه مبونا ها به 15 – 16 سانتی متر می رسد .

طول عمر سیکلید های مبونا را بین 7 تا 10 سال برآورد می کنند .

بیشتر آنها گیاهخوار هستند .

مبونا ها دارای انکوباسیون دهانی هستند .

نر و ماده معمولا هر دو رنگارنگ هستند .

 

                                        مبونای ماده  تخم ها را در دهان نگهداری می کند

 

 

تغذیه مبوناها

 

    این ماهیان بیشتر همه چیز خوار با ترجیح مواد گیاهی هستند بنابراین در رژیم غذایی شان باید مقداری گیاه سبز نیز وجود داشته باشد .

بیشتر مبونا ها در محیط طبیعی از جلبک های رشد کرده بر سطح سنگ ها که آنها را به اصطلاح "Aufwuchs" یا آوف ووخس می نامند و همچنین از جانوران مابین آنها تغذیه می کنند .

این ماهیان کوچک ساعت ها از وقت خود را در روز به چرای جلبک های چسبنده می گذرانند .

ساختار دهان این ماهیان و تکاملی که پیدا کرده است بسیار شگفت آور است .

دهان آنها برای تغذیه و چرای جلبک های رسته بر سطح سنگ ها و همچنین سخت پوستان لای جلبک ها ، اختصاص یافته است .

    درازای روده مبونا ها ، چهار برابر درازای بدن است ؛ و این طول زیاد به ماهی امکان می دهد که جلبک های دیر هضم را گوارش کند و کربوهیدرات و پروتئین آنها را جذب کند .

برای تغذیه آنها در آبزی دان می توانید از غذا های پیش ساخته گیاهی مانند پولکی های گیاهی شرکت تترا (تترا – وجتبل) و یا یا غذاهای مخصوص این گونه از سیکلید ها استفاده کنید .

همچنین می توانید از برخی گیاهان مانند برگ کاهو ، اسفناج ، کرفس ، کاهو ، نخود و ... نیز سود ببرید . این غذاها سلامت و رنگارنگی ماهی شما را تضمین می کنند .

 

                  کاهو بده بخورم نه دل گوسفند

                 

 

معمولا بهتر است که گیاهان را به تکه های کوچک قسمت کنید و برگهای سفت و کلفت را با کمی پختن ، نرم کنید .

منجمد کردن و دوباره آب کردن برگهای کلفت نیز باعث نرم شدن آنها می شود .

 

    یادتان باشد ! اگر از برگ سبز گیاهان (مثل کاهو یا کرفس یا ... ) استفاده می کنید ، به علت دیر گوار بودن آنها نباید هر روز مقدار غذای زیادی به مبونای خود بدهید زیرا هضم غذای قبلی مدت زیادی طول می کشد . ولی اگر از غذاهای پیش ساخته مثل پولکی و گرانول یا تترا سیکلید استفاده می کنید ، چون این غذا ها بهتر و زود تر هضم می شوند نباید زیاد به ماهیان گشنگی بدهید زیرا گرسنگی باعث بد اخلاقی ماهی می شود .

    از دیگر سو چون مبونا ها (و بیشتر سیکلید ها ) از غذاهایی که دارای فیبر زیاد هستند ( مانند جلبک های سبز - آبی و پوده های آلی) استفاده می کنند و در هر گرم از اینچنین غذاهایی مقدار کمی مواد غذایی مفید وجود دارد ، این ماهیان برای برطرف نمودن نیاز های متابولیک خود باید بیشتر روز خود را به تغذیه مشغول باشند و این حقیقت به شکل یکی از رفتار های غریزی آنها در آمده است .

برای همین است که مبونا های شما همیشه گرسنه به نظر می رسند .

اگر از غذاهای با کیفیت بالا در تغذیه آنها استفاده می کنید ، یادتان باشد که هرچه به ماهی بدهید او خواهد خورد !

اینجاست که مدیریت غذا دهی به ماهی معنا پیدا می کند .

همچنین این ماهیان می توانند از غذاهای گرانول و پولکی و غذاهای منجمد یا زنده مانند دافنی و یا گوشواره آبی (آرتمیا) و کریل Krill استفاده کنند .

برخی محققین عقیده دارند که مصرف بیش از حد آرتمیا یا دافنی باعث بوجود آمدن مشکلات گوارشی در این ماهیان می شود .

شاید بهترین غذاها برای اینگونه ماهیان ، پولکی های گیاهی به ویژه آنهایی که در ترکیب خود دارای مقداری Spirulina هستند ، می باشد .

غدا های پلت یا دان (کنستانتره) معمولا برای ماهیان بزرگتر از 8 سانتی متر استفاده می شود . و از آنجا که بیشتر مبونا ها کوچکتر از این اندازه هستند ، غذای پلت نمی تواند گزینه ای بخردانه باشد .

 

                            غذای دان یا پلت

 

دادن رژیم غذایی بد به ماهیان ، باعث هضم نامناسب و دفع نا مناسب غذا می شود .

این عوامل دست به دست هم می دهند و با آسیب رساندن به دیواره روده ، ماهی را دچار تنش می کنند .

همچنین اینگونه ماهیان ضعیف شده و به سادگی دچار بیماری های انگلی به ویژه در دستگاه گوارش زخم شده خود می شوند .

یک رژیم غذایی بد برای ماهیانی که مثل مبونا دارای رژیم گیاهخواری و استفاده از جلبک ها و سخت پوستان کوچک می باشد ، عبارتست از غذاهایی که دارای مقدار زیادی پروتئین حیوانی هستند .

 

    دفعات غذا دهی به این سیکلیدها معمولا 2 تا 4 نوبت در روز ، به طوری که ماهیان بتوانند غذای هر نوبت را در کمتر از 30 ثانیه مصرف کنند ، تجویز می شود .

به بیان ساده تر مدت زمان غذا خوردن برای مبونا ها روزانه حدود 2 دقیقه است .

مبونا ها چون به طور غریزی سیکلیدهای حریص و پر خوری ( Avaricious ) هستند ، می توانند در 30 ثانیه مقدار زیادی غذا بخورند .

غذا دادن در دفعات بیشتر و مقدار کمتر هم به هضم و متابولیسم غذا کمک می کند و هم از درنده خویی سیکلید ها می کاهد .

 

    فراموش نکنید که اگر فقط از غذاهای خشک و غذاهای با پروتئین بالا مانند کرم خاکی کرم توبیفکس ، کرم خونی ، دل گوسفند ، ماهیان طعمه (گوپی و گامبوزیا) و ... استفاده کنید ، باعث بیماری و مرگ مبوناهای خود می شوید !

بیماری که به بادکردن مبونا یا Mbuna bloat معروف است و یکی از نشانه های آن باد کردن شکم ماهیست .

 

ویژگیهای آب

 

برای دانستن ویژگی های آب مخزن Mbunas به مقاله "دریاچه مالاوی"  در تاریخ 11 فروردین 1385 همین وبلاگ سر بزنید .

 

 

سوسیوبیولوژی مبوناها

 

    چنین دیده می شود که مبوناها بیشتر از ماهیان گروه هاپ از خود شرارت و تند خویی نشان می دهند . این ماهیان مهاجم و قلمرو طلب هستند .

رفتارشناسان معتقد به نوعی پلی گامی (  Polygamous  ) یا چند همسری در این ماهیان می باشند . یعنی اینکه معمولا یک نر ، چند ماده را بارور می کند .

 

                                  الگوی من سیکلیدهای مالاوی هستند .

 

همچنین رفتار پرخاشگرانه این سیکلید ها بیشتر در مورد افراد مشابه ، یعنی ماهیانی از گونه خودشان و حتی ماهیانی همانند خودشان است .

چرا چنین است ؟

    علتش این است که با توجه به اختلاف رنگی و حتی اندازه ای و شکلی ماهیان مبونای نر و ماده ، معمولا ماهی هم شکل ، ماهی هم جنسیتی است که برای ماهی مقابل یک رقیب سر سخت در زمینه محل زندگی ، غذا و شاید از همه مهم تر جفت به حساب می آید . چنین برداشتی به ماهی حق می دهد که دست به خشونت بیشتری بزند !

    ماهیان نر قوی تر معمولا رنگ های روشن تری از خود نشان می دهند و نمی گذارند که نر های ضعیف تر موجود در قلمرو (آکوآریوم) با ماده های هم گونه جفت گیری کنند .

به همین دلایل در برخی گونه های مبونا ، ماهیان نر ضعیف یا مغلوب ، خود را به رنگ آمیزی ماهیان ماده در می آورند تا هم از خشونت ماهی نر غالب در امان بمانند و هم شاید بتوانند دزدکی از ماهیان ماده کام بگیرند !

 

    دادن غذا در وعده های متعدد و مقدار کم ، از تند خویی مبونا ها خواهد کاست .

همچنین پر جمعیت کردن آبزی دان پرخاشگری این سیکلید ها را کاهش می دهد .

به نظر شما علت چیست ؟

یک توجیه این است که وقتی در آکوآریوم تعداد زیادی از مبونا ها وجود داشته باشد ، خشونت یک نر غالب و قوی ، مابین تعداد زیادی از ماهیان تقسیم می شود ولی اگر تعداد ماهیان مخزن کم باشد آنوقت ماهی قدرتمند تمامی نیروی خود را برای لت و پار کردن یک یا دو ماهی به کار خواهد برد !

توجه به این نکته مهم است که نسبت جنسی نر به ماده در مبونا ها دست کم باید 2 به یک باشد زیرا آنها از حرمسرا  (Harems) خوششان می آید !

 

در تحقیق دیگری مشخص شده که نرهای غالب ، از جفت گیری و تولید مثل نرهای هم رنگ با خودشان به شدت جلوگیری می کنند . پس یک راهکار این است که از نگهداری نرهای هم رنگ و هم شکل به تعداد زیاد در یک آکوآریوم پرهیز کنیم .

 

                                                         شاید ادامه داشته باشد ...................  

 

 

با تشکر از Marc Elieson و مقاله  Feeding Mbuna که در تاریخ April 9, 2006  به چاپ رسانده است .

 

                                            بدرود

 

واژگان کلیدی : مبونا ، مهبونا ، مبیونا ، دریاچه مالاوی ، اوراتوس ، سیکلید مبونای مالاوی ، سیچلاید مبونای مالاوی ، سیچلید مبونا مالاوی ، اکولوژی رفتاری در سیکلید مبونا مالاوی ، سوسیوبیولوژی در ماهی سیکلید مبونا ، Sociobiology  Mbuna ، Mbuna ، Cichlid sociobiology ، Fish sociobiology ،

 


کلمات کلیدی: