ماهی تينوپوما ، مهمانی از آفريقا
ساعت ۱:٠۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۳/۳  

با درود و شادباش رهایی خرمشهر

 

شناساندن ماهی   Ctenopoma

نخستین بار به زبان فارسی

 

پیشگفتار

 

    به غیر از ماهیان معمول و رایجی که در بازار آبزی دانی جهانی وجود دارند ، گونه های کمتر متداولی نیز یافت می شوند . یکی از این ماهیان که از خویشاوندان ماهیان گورامی و فایتر می باشد ماهی تینو پوما است .

    شاید تفاوت عمده آنها این باشد که بیشتر گورامی ها از آسیا برخاسته اند ولی تینوپوما ها بومی آفریقا هستند .

از لحاظ تکاملی این که چه عاملی باعث شده ویژگی هایی مانند دارا بودن عضو فرا آبششی یا لابیرنت در ماهیان یک زیر راسته ولی با فاصله زیادی مثل از آسیا تا آفریقا ظاهر شود بسیار مهم و موضوع بحث های تخصصی ماهی شناسان است .

 

    برخي از گونه هاي جنس تينوپوما در تجارت آكوآريوم وارد شده اند و بي شك اطلاعات موجود در مورد آنها بيشتر از ساير گونه های این جنس است .

    يكي ازاين گونه ها ، Ctenopoma acutirostre  يا تينوپوماي خال خالي است .

 اين ماهي به نام هاي تينوپوماي پلنگي و سوف راه رونده خال خالي آفریقایی نيز خوانده مي شود و به تازگی به بازار آبزيدان فروشی ايران نيز وارد شده است .

 

    طبق معمول در این کشور هر کس اسم عجیب و غریب من در آوردی به این ماهیان می دهد . راستش را بخواهید خود من نام بازاریش را نمی دانم ولی عکسش را آورده ام و نام علمی و عمومی جهانیش را برایتان می نویسم تا اگر روزی این ماهی را دیدید بدانید که مثلا اسمش ننه قمر نیست و تینوپوما است !؟

 

       ماهی تینوپوما

 

http://filepit.freewebs.com/fruitbat/cacutirostre13.jpg

 

 

سیستماتیک (رده بندی ) ماهی تینوپوما

 

    ماهیان این جنس در راسته سوف ماهی شکلان ، زیر راسته Anabantoidei و خانواده Anabantidae  جای دارند .

جنس Ctenopoma در سال 1844 توسط Peteres پيشنهاد شده است .

نام اين جنس از دو واژه Ktenos   به معني شانه و Poma به معني پوشش تشكيل شده و اشاره به خاردار بودن سر پوش آبششي در اين ماهيان دارد .

 

بايد اشاره كنم كه در تلفظ نام جنس اين ماهي ها ، حرف  C در ابتداي واژه Ctenopoma تلفظ نمي شود و اين جنس را " تينوپوما " يا تينوپومر ،( teen-o-pomer )  مي خوانيم .  

 

نام عمومي اين ماهيان معمولا سوف راه رونده آفريقايي و يا Bushfish است .           

   اين جنس امروزه داراي 20 گونه است كه نامشان را در زير مي آوريم :

 

  1 -  Ctenopoma acutirostre , Pellegrin, 1899

  2 -  Ctenopoma argentoventer   (Ahl, 1927)

  3 -  Ctenopoma ashbysmithi  , Banister & Bailey, 1979

  4 -  Ctenopoma breviventrale  (Pellegrin, 1938)

  5 -  Ctenopoma ctenotis   (Boulenger, 1920)

  6 -  Ctenopoma garuanum  (Ahl, 1927)

  7 -  Ctenopoma kingsleyae  , Günther, 1896

  8 -  Ctenopoma machadoi  (Fowler, 1930)

  9 -  Ctenopoma maculatum  , Thominot, 1886

10 -  Ctenopoma multispine  , Peters, 1844

11 -  Ctenopoma muriei  (Boulenger, 1906)

12 -  Ctenopoma nebulosum  ,  Norris & Teugels, 1990

13 -  Ctenopoma nigropannosum  , Reichenow, 1875

14 -  Ctenopoma ocellatum  , Pellegrin, 1899

15 -  Ctenopoma oxyrhynchum   (Boulenger, 1902)

16 -  Ctenopoma pellegrini  (Boulenger, 1902)

17 -  Ctenopoma petherici  , Günther, 1864

18 -  Ctenopoma riggenbachi  (Ahl, 1927)

19 -  Ctenopoma togoensis  (Ahl, 1928)

20 -  Ctenopoma weeksii  , Boulenger, 1896

 

 

 

خاستگاه ماهی تینوپوما

 

   بيشتر گونه هاي جنس تينوپوما ساكن حوزه رود كنگو و يا نواحي غربي آفريقا هستند . بر خلاف ساير گورامي ها ، عضو لابيرنت در گونه هاي تينوپوما رشد چنداني نداشته و ابتدايي است با اين همه ، ماهي از آن در تنفس سود می جويد .

اين ماهيان داراي دهان و چشم بزرگ بوده و بر عكس بيشتر گورامي ها كه باله پشتي كوچكي دارند ، باله پشتي تينوپرماها دراز است . به همين دليل در نگاه اول ، خانواده سيكليده را به ياد مي آورند .

 از لحاظ ويژگي هاي اكولوژيك ؛ آب شيرين و كمي اسيدي را پسنديده و نيمه گرمسيري (20 تا 25 درجه سانتيگراد ) محسوب مي شوند .

 

تینوپوما Ctenopoma

 

 

 

تينوپوماي پلنگي

 

ماهی Ctenopoma acutirostre   با نام عمومی تینوپومای پلنگی (Leopard Ctenopoma) یا سوف راه رونده خال خال آفریقایی (Spotted Climbing Perch) ، همان طور كه پيش تر اشاره كردم , خاستگاهش حوزه رود كنگو در آفريقاست و ساكن آبهاي شيرين تميز ، شفاف و كند جريان جنگلي كنگو مي باشد .

بدنش از لكه هاي زرد و قهوه اي متناوب پوشيده شده .

به نظر مي رسد كه نخستين بار در 1955 به بلژيك  وارد شده و به تجارت آكوآريوم راه يافته است و گویا همان گونه ایست که در ایران وجود دارد .

 

                         سوف راه رونده آفریقایی پلنگی

 

دماي مورد پسند آن 20 تا 25 درجه سانتي گراد و p .H مناسبش 6 تا 8 درجه است .

آب سبک باعث بهینه شدن زیست این ماهی می گردد .

بيشينه درازاي تينوپوماي پلنگي 15 سانتي متر است و در محيط زيست طبيعي از نرم تنان ، كرم ها و ماهيان ريز تغذيه مي كند .

به طور کلی نگهداریش مانند سایر گورامی هاست .

 

تکثیر ماهی  تینوپومای پلنگی

 

    از لحاظ گوناگوني دو جنس ، مي توان گفت كه ماهي ماده گردتر و در عوض ماهي نر كشيده تر است . يكي از تفاوت هاي بسيار مهم که بين دو جنس وجود تعداد بيشتر خارهاي سرپوش آبششي (و ساير نقاط بدن ) در جنس نر است كه حتي با لمس كردن ماهي ها مي توان به نر يا ماده بودن آنها پي برد !

به همين دليل شكار اين ماهي با تور كار درستي نيست زيرا خارهاي سر پوش برانشي ماهي در تور گير كرده و جدا كردن آن دشوار است . همين واقعيت سبب شده كه ورود اين ماهيان به تجارت آكوآريوم محدود شود زيرا جدا كردن تور از ماهي دست كم باعث آسيب ديدگي شديد درسرپوش آبششي و هجوم بيماري ها و قارچ ها به وي مي گردد .

تينوپوماي نر از اين خارها براي گرفتن و ثابت نگه داشتن ماهي در زمان توليد مثل استفاده مي كند .

همچنین ماهیان نر این گونه دارای رنگهای جذاب تر و درخشان تری هستند .

بلند و نوک تیز تر بودن باله ها نیز بر نر بودن ماهی گواه است .

 

    بر اساس گزارشات ، تينوپوماي خال خالي ( و در واقع هيچ يك از گونه هاي تينوپوما ) اقدام به ساختن لانه حبابي نکرده و مراقبتي نسبت به تخم ها يا نوزادان اعمال نمي كند.

اگر هم لانه ای از حباب بسازند بدقواهره بوده و به درد نگهداری از تخمها نمی خورد . تخم ها در بستر به وسيله  ماهي ماده رها شده و سپس به سطح آب مي روند .

هماوري اين ماهي حدود 1000 عدد و يا كمتر است .

 

***

 

 

    يكي ديگر از ماهيان اين جنس ، C . maculatum  است كه ماهي است با رنگ   قهوه اي و لكه خال مانندي در پشت سر پوش آبششي .

 ويژگي هاي زيستي اين گونه مانند گونه قبل است .

    بر طبق گزارشات ، هر وقت كه اين ماهي احساس خطر كند ، خودش را به مردن   مي زند و با توجه به رنگش مانند يك تكه برگ كهنه در بستر قرار مي گيرد !

اگر اين گزارش صحيح باشد اين ماهی يکی از معدود ماهيانی است که از اين ترفند رفتاری جهت گمراه کردن شکارچی اش استفاده می کند .

    در زمان توليد مثل ، در كنار تكه چوب يا درون غاري ، ماهي نر ماهي ماده را در آغوش گرفته و گاهي به قسمت شکمی آن نوك مي زند .

 سپس ماهي ماده بي حركت مي ماند و اين در حالي است كه هنوز جنس نر به دورش حلقه زده است .

 پس از مدت كمي تخم هاي شفاف و سبكي از ماهي رها مي شود كه به علت دارا بودن گويچه روغن ، به سطح آب مي رود سپس نر و ماده از هم جدا مي شوند .

 هماوري C . maculatum  بين 1000 تا 700 عدد تخمين زده شده است .

 دوره انكوباسيون تخم ها در دماي 23 درجه سانتي گراد يك روز بوده و سه روز بعد لاروها شروع به شناي آزاد مي كنند .

 لاروها كه در اين زمان فقط 3 ميلي متر طول دارند به شدت از نور گريزانند .

زماني كه طول لاروها به 4 ميلي متر رسيد ، لكه روي بدنشان ظاهر مي شود .

 در يك مورد تجربي ، پدر و مادر پس از سه هفته دوباره اقدام به توليد مثل نمودند .

    آن گونه كه دکتر اكسلرود در شماره ژون سال 1974 مجله T.F.H شرح مي دهد ، هيچ مراقبت والديني در تينوپوما ماكيولاتوم ديده نشده است .

 

آرایه گری (دکوراسیون) و تغذیه

 

    نگهداري ماهيان تينوپوما در آبزي دان بسيار ساده است زيرا مانند خويشاوندانشان كم توقع هستند . اما آنچه در مورد اين ماهيان اهميت دارد تغذيه آنها با انواع غذاهاي زنده و يا فريز شده و لارو حشرات (كرم خوني ) است . در غير اين صورت ماهي گوشه گير و بد رنگ به نظر می آيد .

     نكته ديگر اين است كه اين ماهي عادت به خوردن ماهيان ريز و كوچك دارد ، به همين دليل بايد انواع تينوپوما را با ماهيان هم نوع و يا غير همنوعان بزرگتر از خود نگهداري كرد .

تكاپوي تغذيه اي تينوپوماها به هنگام غروب و در شب آغاز مي شود .

 

     از نقطه نظر دكوراسيون ( آرايه گری ) ، پس زمينه و سنگ هاي كف آبزي دان بهتر است تيره باشد تا ماهي در بهترين رنگش ظاهر شود . همچنين بايد مخزن اين ماهي را از ريشه ها و گياهان آبزي و محل هاي اختفاء آكند و گياهان شناور را در سطح آبزي دان قرار داد .

از آن جا كه خوگيري اين ماهيان به محيط به كندي صورت مي گيرد ، تا جايي كه امكان دارد بايد از جابجايي آنها از يك مخزن به مخزن ديگر پرهيز كرد و گرنه ماهي براي مدت ها منزوي و خجالتي به نظر مي آيد .

 

 

برای دیدن فیلم این ماهی به آدرس زیر بروید یا این جا را بفشارید !      

http://www.xoticaquatix.com/Ctenopoma.MOV

بدرود

واژگان کليدی : تينوپوما ، تينوپومر ، کتنوپوما ، سوف خزنده آفريقايی ، سوف راه رونده آفريقايی ، ماهی لئوپارد ، تينوپومای پلنگی ، تينوپومای خالدار آفريقايی ، بوش فيش ،  Bushfish , ctenopoma breeding , breeding of leopard ctenopoma , tenopoma .


کلمات کلیدی: